Slijm ophoesten

Slijm ophoesten is meestal het gevolg van een verkoudheid, luchtweginfectie of longaandoening. Het slijm komt uit de luchtpijp of longen en heet ook wel sputum. Over het algemeen gaat de klacht vanzelf over. Langdurig veel slijm ophoesten of een duidelijke verandering van het slijm vraagt soms om verder onderzoek.

Wat is slijm?

De slijmvliezen aan de binnenkant van de luchtwegen maken voortdurend een dun laagje slijm aan. Dit slijm houdt de luchtwegen vochtig en vangt onder andere stofdeeltjes en bacteriën op. Kleine trilhaartjes verplaatsen het slijm richting de keel. Meestal slik je het daarna ongemerkt door.

Bij irritatie of een ontsteking maken de luchtwegen meer slijm aan. Het slijm is soms ook dikker en taaier. Hierdoor blijft het makkelijker in de luchtwegen zitten en ontstaat de neiging om te hoesten om het slijm weg te krijgen.

Wat is sputum?

Sputum is slijm dat vanuit de luchtpijp of longen omhoog komt en via de mond naar buiten gaat. Sputum is dus iets anders dan snot. Snot ontstaat in de neus en bijholten, terwijl sputum afkomstig is uit de lagere luchtwegen.

Hoesten helpt om overtollig slijm uit de luchtwegen te verwijderen. Het is daarmee een natuurlijke schoonmaakreactie van het lichaam.

Hoe ziet opgehoest slijm eruit?

De hoeveelheid, kleur en dikte van sputum verschillen per persoon en per oorzaak. Het slijm is bijvoorbeeld:

• Helder of wit.

• Geel of groen.

• Dun en waterig.

• Dik, taai of plakkerig.

• Schuimend.

• Vermengd met een klein beetje bloed.

Helder of wit slijm past bij normale slijmproductie of lichte irritatie van de luchtwegen. Geel of groen sputum ontstaat onder andere bij een ontsteking. De kleur alleen vertelt niet of bacteriën of virussen de oorzaak zijn. Groen slijm betekent daarom niet automatisch dat antibiotica nodig zijn. Een kleine hoeveelheid bloed ontstaat soms door beschadiging van een bloedvaatje na krachtig of langdurig hoesten. Veel bloed ophoesten vraagt wel altijd om contact met de (huis)arts.

Mogelijke oorzaken van slijm ophoesten

Verkoudheid of luchtweginfectie

Een infectie door een virus is een veelvoorkomende oorzaak van slijm ophoesten. De slijmvliezen raken geïrriteerd en maken extra slijm aan. Vaak zijn er ook andere klachten, zoals keelpijn, een verstopte neus, vermoeidheid of lichte koorts.

Acute bronchitis

Bij acute bronchitis zijn de grotere luchtwegen ontstoken. Veel hoesten en het opgeven van slijm staan op de voorgrond. Daarnaast ontstaan soms een piepende ademhaling, benauwdheid, vermoeidheid of een branderig gevoel achter het borstbeen. De meeste klachten nemen binnen enkele weken af. De hoest houdt soms langer aan.

Longontsteking

Een longontsteking veroorzaakt hoesten met dik geel of groen slijm. Andere mogelijke klachten zijn koorts, kortademigheid, pijn op de borst, koude rillingen en ernstige vermoeidheid. De klachten beginnen soms plotseling, maar ontstaan ook geleidelijk.

Astma

Bij astma zijn de luchtwegen overgevoelig en regelmatig ontstoken. Dit leidt onder andere tot hoesten, benauwdheid, een piepende ademhaling en extra slijm. De klachten wisselen vaak in ernst.

COPD

Mensen met COPD (chronic obstructive pulmonary disease) hebben langdurig last van hoesten en slijm. Vooral in de ochtend komt regelmatig sputum omhoog. Tijdens een verergering van de klachten (longaanval) nemen het hoesten, de hoeveelheid slijm en de benauwdheid plotseling toe.

Roken en andere prikkelende stoffen

Tabaksrook beschadigt de trilhaartjes in de luchtwegen en stimuleert de aanmaak van slijm. Hierdoor blijft slijm langer aanwezig. Ook vapen, luchtvervuiling, stof en chemische dampen irriteren de luchtwegen.

Bronchiëctasieën

Bij bronchiëctasieën zijn delen van de luchtwegen blijvend verwijd en beschadigd. Slijm blijft hierdoor makkelijker achter. Mensen met deze aandoening hoesten dagelijks grotere hoeveelheden sputum op en hebben regelmatig luchtweginfecties.

Wat helpt bij vastzittend slijm?

Voldoende drinken houdt de slijmvliezen vochtig. Regelmatig water of thee drinken maakt taai slijm soms makkelijker op te hoesten. Bewegen en regelmatig van houding wisselen ondersteunen de afvoer van slijm.

Probeer rook, stof en sterke geuren zo veel mogelijk te vermijden. Zorg daarnaast voor frisse lucht in huis. Roken en meeroken irriteren de luchtwegen en verhogen de slijmproductie.

Hoest het slijm rustig op als het loskomt. Veelvuldig en krachtig hoesten irriteert de luchtwegen en veroorzaakt soms juist meer hoestprikkels. Bij langdurige luchtweg- of longaandoeningen geeft een fysiotherapeut soms ademhalings- of hoesttechnieken om slijm beter af te voeren.

Wanneer contact opnemen met de huisarts?

Neem contact op met de huisarts bij:

• Bloed in het opgehoeste slijm.

• Toenemende benauwdheid of kortademigheid.

• Pijn op de borst.

• Hoge koorts of aanhoudende koorts.

• Sufheid, verwardheid of ernstige ziekteverschijnselen.

• Hoesten dat langer dan enkele weken aanhoudt.

• Steeds terugkerende perioden met veel sputum.

• Een duidelijke en blijvende verandering in de hoeveelheid, kleur of dikte van het slijm.

• Onverklaard gewichtsverlies.

• Langdurig hoesten met slijm bij iemand die rookt of vroeger heeft gerookt.

Bel direct de huisarts of het alarmnummer bij ernstige benauwdheid, snelle verslechtering of het ophoesten van een grotere hoeveelheid bloed.

Onderzoek

De huisarts vraagt onder andere naar de duur van de klachten, de hoeveelheid slijm en bijkomende klachten. Daarna luistert de arts meestal naar de longen.

Afhankelijk van de klachten volgt soms aanvullend onderzoek. Denk hierbij aan een longfunctietest, bloedonderzoek, een röntgenfoto van de longen of onderzoek van het sputum. Bij sputumonderzoek kijkt een laboratorium bijvoorbeeld naar de aanwezigheid van bacteriën of andere ziekteverwekkers.

Behandeling

De behandeling hangt af van de oorzaak. Een virusinfectie herstelt meestal vanzelf. Rust, voldoende drinken en het vermijden van rook ondersteunen het herstel.

Bij astma of COPD richten medicijnen zich op het verminderen van ontstekingen en het openen van de luchtwegen. Antibiotica helpen alleen bij bepaalde bacteriële infecties en zijn bij de meeste luchtweginfecties niet nodig.

Bij langdurige ophoping van slijm helpen soms speciale ademhalings- en hoesttechnieken. Een fysiotherapeut leert hoe het slijm met zo min mogelijk inspanning uit de luchtwegen komt.