Benauwdheid

Benauwdheid is het gevoel dat ademhalen moeilijker gaat of dat je niet genoeg lucht krijgt. Sommige mensen hebben het gevoel niet diep genoeg te kunnen inademen, terwijl anderen sneller buiten adem zijn dan normaal of een drukkend of beklemmend gevoel op de borst beschrijven.

De medische term voor benauwdheid of kortademigheid is dyspneu. Iedereen is wel eens kortademig, bijvoorbeeld na intensief sporten, traplopen of zware lichamelijke inspanning. Dit is niet direct iets om je zorgen over te maken en verdwijnt vanzelf na een korte periode van rust. 

Hoe voelt benauwdheid?

Niet iedereen ervaart benauwdheid hetzelfde. Mogelijke klachten zijn:

• Het gevoel hebben niet genoeg lucht te krijgen.

• Moeite hebben met in- of uitademen.

• Sneller of oppervlakkiger ademen.

• Naar lucht moeten happen.

• Niet in staat zijn diep genoeg adem te halen.

• Een drukkend of beklemmend gevoel op de borst.

• Sneller buiten adem zijn dan normaal.

Sommige mensen zijn alleen kortademig tijdens inspanning. Anderen hebben hier ook last van in rust, bij plat liggen of gedurende de nacht.

Soms gaat benauwdheid samen met andere klachten, zoals hoesten, een piepende ademhaling, slijm ophoesten, pijn op de borst, hartkloppingen, duizeligheid of vermoeidheid.

Mogelijke oorzaken van benauwdheid

Er zijn veel verschillende oorzaken van benauwdheid. De oorzaak ligt niet altijd in de longen. Ook aandoeningen van het hart, problemen met bloedsomloop, een verminderde conditie of spanning zorgen voor kortademigheid.

Mogelijke oorzaken zijn:

• Astma: de luchtwegen zijn ontstoken en extra gevoelig. Hierdoor vernauwen ze tijdelijk. Bij een astma-aanval neemt de benauwdheid plotseling sterk toe. Vaak is ook sprake van hoesten of een piepende ademhaling.

• COPD: een chronische longziekte waarbij de luchtwegen blijvend vernauwd zijn. Kortademigheid ontstaat meestal eerst tijdens inspanning. Ook hoesten, slijm en een piepende ademhaling komen voor.

• Luchtweginfectie: een verkoudheid, griep, bronchitis of longontsteking gaan ook gepaard met benauwdheid. In veel gevallen zijn er ook klachten zoals hoesten, koorts, slijm of een ziek gevoel.

• Hartproblemen: wanneer het hart het bloed minder goed rondpompt, ontstaat benauwdheid die soms verergert tijdens inspanning of bij plat liggen.

• Longembolie: een bloedstolsel sluit een bloedvat in de longen af. Dit brengt plotselinge kortademigheid en pijn op de borst met zich mee.

• Bloedarmoede: het bloed kan minder zuurstof vervoeren. Hierdoor ontstaan regelmatig vermoeidheid, hartkloppingen en kortademigheid tijdens inspanning.

• Allergische reactie: Sommige ernstige allergische reacties veroorzaken zwelling van de luchtwegen en leiden tot plotselinge benauwdheid.

• Angst, stress of hyperventilatie: spanning zorgt ervoor dat iemand sneller of dieper gaat ademen met een verkeerde ademhalingstechniek. Ook de spieren rondom de borstkas en de luchtwegen zijn dan meer gespannen. Dit geeft een sterk gevoel van een tekort aan lucht, duizeligheid en tintelingen als gevolg van hyperventilatie.

• Verminderde conditie of overgewicht: het lichaam moet tijdens bewegen harder werken, waardoor iemand sneller buiten adem raakt. Bovendien drukt er bij overgewicht meer gewicht op de borst, vooral in liggende positie.

Soms spelen meerdere oorzaken tegelijk een rol.

Benauwdheid en hoesten

Benauwdheid en hoesten gaan vaak samen. Hoesten is een natuurlijke reactie waarmee het lichaam slijm, stof en andere prikkels uit de luchtwegen probeert te verwijderen.

De combinatie van benauwdheid en hoesten komt onder andere voor bij astma , COPD, een verkoudheid, bronchitis , een longontsteking of een allergische reactie.

Neem contact op met de huisarts wanneer de klachten lang aanhouden, verergeren of samengaan met koorts, pijn op de borst, bloed ophoesten of onverklaard gewichtsverlies.

Piepende ademhaling (wheezing)

Een piepende ademhaling wordt ook wel wheezing genoemd. Hierbij is tijdens het ademen een hoog, fluitend of piepend geluid te horen. Het geluid ontstaat meestal doordat lucht door vernauwde luchtwegen stroomt. Het piepen is meestal vooral hoorbaar tijdens het uitademen.

Een piepende ademhaling komt regelmatig voor bij astma en COPD, maar ontstaat ook als gevolg van een luchtweginfectie, een allergische reactie of een andere vernauwing van de luchtwegen. Soms gaat het piepen samen met hoesten, druk op de borst of benauwdheid.

Een piepende ademhaling betekent niet altijd dat er sprake is van een ernstige aandoening. Neem wel contact op met de huisarts wanneer het piepen nieuw is, regelmatig terugkomt, niet verdwijnt of samengaat met benauwdheid.

Ontstaat de piepende ademhaling plotseling en is iemand ernstig benauwd? Schakel dan direct medische hulp in.

Benauwdheid tijdens inspanning

Het is normaal om sneller en dieper te ademen tijdens sporten of zware lichamelijke inspanning. De spieren hebben dan meer zuurstof nodig. De ademhaling wordt vanzelf rustiger wanneer je stopt met bewegen.

Is de kortademigheid erger dan normaal? Of ontstaat de benauwdheid al tijdens lichte activiteiten, zoals rustig wandelen, aankleden of traplopen? Dan is het verstandig om contact op te nemen met de huisarts.

Wat kun je zelf doen?

Bij lichte benauwdheid helpt het om te stoppen met de activiteit en rustig rechtop te gaan zitten. Sommige mensen vinden het prettig om iets voorover te leunen en de armen op de bovenbenen of een tafel te laten rusten.

Probeer rustig te blijven ademen. Adem eventueel rustig in door de neus en langzaam uit door licht getuite lippen. Zorg voor frisse lucht en vermijd rook, stof en sterke geuren.

Heb je medicijnen voor astma of COPD? Gebruik deze dan volgens het voorschrift.

Blijven de klachten bestaan, komen ze regelmatig terug of verergeren ze? Laat de klachten dan beoordelen door een (huis)arts.

Wanneer direct medische hulp inschakelen?

Bel het alarmnummer wanneer iemand:

• Zeer ernstig benauwd is.

• Door de benauwdheid niet of nauwelijks in staat is om te praten.

• Blauw, paars of opvallend bleek verkleurd.

• Suf, verward of moeilijk wakker te krijgen is.

• Plotseling benauwd wordt en pijn of druk op de borst heeft.

• Flauwvalt.

• Mogelijk een ernstige allergische reactie heeft.

• Snel achteruitgaat.

Wacht bij ernstige klachten niet af of deze vanzelf verdwijnen.